Słownik energetyczny
Wersja do druku >
B
Bezpiecznik elektryczny - element osprzętu elektrycznego zabezpieczający odbiornik i instalację przed nadmiernym prądem mogącym je zniszczyć lub uszkodzić. Bezpiecznik elektryczny potocznie, lecz niepoprawnie nazywany "korkiem" zawiera topik ulegający zniszczeniu pod wpływem działania prądu elektrycznego przekraczającego określoną wartość, powodując przerwę w obwodzie elektrycznym. Zużyty bezpiecznik należy wyrzucić, a w jego miejsce wkręcić nowy o tych samych parametrach. Obecnie do zabezpieczenia obwodów elektrycznych coraz częściej stosuje się wyłączniki automatyczne, wielokrotnego działania, które także powodują przerwę, gdy w obwodzie przepływa zbyt duży prąd. Po zadziałaniu wystarczy przestawić dźwignię napędu i wyłącznik może nadal pracować.
C
Częstotliwość prądu przemiennego - ilość zmian kierunku przepływu prądu w czasie jednej sekundy. W Polsce częstotliwość w sieci elektroenergetycznej wynosi 50 Hz, natomiast niektóre kraje stosują inną wartość częstotliwości i np. w Stanach Zjednoczonych wynosi ona 60 Hz.
E
Elektroenergetyka - dziedzina przemysłu zajmująca się zagadnieniami produkowania, przesyłania, przetwarzania, gromadzenia i wykorzystywania energii elektrycznej.
G
Gniazdo wtyczkowe - element osprzętu elektrycznego umożliwiający przyłączenie do instalacji elektrycznej odbiorników ruchomych. Po włożeniu wtyczki do gniazda, styki czynne wtyczki, w postaci kołków, stykają się ze stykami gniazda, w kształcie sprężynujących tulejek, umożliwiając przepływ prądu.
Grupa taryfowa - grupa odbiorców pobierających energię elektryczną lub korzystających z usług związanych z zaopatrzeniem w tę energię, dla których stosuje się jeden zestaw cen lub stawek opłat i warunków ich stosowania.
Grupa przyłączeniowa - podmioty przyłączane do sieci dzieli się na następujące grupy przyłączeniowe:
a) grupa I - podmioty przyłączane bezpośrednio do sieci przesyłowej,
b) grupa II - podmioty przyłączane bezpośrednio do sieci rozdzielczej, o napięciu znamionowym 110 kV, oraz podmioty przyłączane do sieci rozdzielczej, które wymagają dostaw energii elektrycznej o parametrach innych niż standardowe, albo podmioty posiadające własne jednostki wytwórcze współpracujące z siecią,
c) grupa III - podmioty przyłączane bezpośrednio do sieci rozdzielczej o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV, lecz niższym niż 110 kV,
d) grupa IV - podmioty przyłączane bezpośrednio do sieci rozdzielczej o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV oraz o mocy przyłączeniowej większej niż 40 kW lub prądzie znamionowym zabezpieczenia przedlicznikowego w torze prądowym większym niż 63 A,
e) grupa V - podmioty przyłączane bezpośrednio do sieci rozdzielczej, o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV oraz mocy przyłączeniowej nie większej niż 40 kW i prądzie znamionowym zabezpieczenia przedlicznikowego nie większym niż 63 A,
f) grupa VI - podmioty przyłączane do sieci poprzez tymczasowe przyłączenie, które
będzie, na zasadach określonych w umowie, zastąpione przyłączeniem docelowym,
lub podmioty przyłączone do sieci na czas określony, lecz nie dłuższy niż rok
I
Instalacja elektryczna - zespół przewodów i osprzętu o ściśle określonych parametrach technicznych (np. bezpieczniki, liczniki energii elektrycznej, gniazda wtyczkowe) połączonych między sobą, tworzących drogę dla przepływu prądu elektrycznego, umożliwiającą przesyłanie energii elektrycznej z sieci elektroenergetycznej do odbiorników elektrycznych.
K
Kilowatogodzina (kW×h) - jednostka energii elektrycznej, określająca ilość energii, jaką urządzenie o mocy 1 kW zużywa w ciągu jednej godziny.
L
Licznik energii elektrycznej - urządzenie służące do pomiaru energii elektrycznej. Najczęściej stosowane są liczniki indukcyjne, z obracającą się metalową tarczą i mechanicznym liczydłem. Wypierane są coraz częściej przez nowocześniejsze, wielofunkcyjne liczniki elektroniczne. Liczniki instalowane w gospodarstwach domowych to najczęściej liczniki energii czynnej, o odpowiedniej klasie dokładności, a ich wskazania służą do rozliczeń finansowych pomiędzy dostawcą energii elektrycznej, a odbiorcą.
Linia elektroenergetyczna kablowa - kabel wielożyłowy lub wiązka kabli jednożyłowych połączonych równolegle, łącznie z osprzętem, ułożone na wspólnej trasie i łączące zaciski tych samych dwóch urządzeń elektrycznych jedno - lub wielofazowych albo jedno- lub wielobiegunowych. Linie kablowe mogą być ułożone bezpośrednio w ziemi, tunelu lub kanale kablowym albo na drabinkach lub w korytach kablowych.
Linia elektroenergetyczna napowietrzna - urządzenie napowietrzne przeznaczone do przesyłania energii elektrycznej składające się z przewodów, izolatorów, konstrukcji wsporczych i osprzętu. Wymagania dotyczące budowy elektroenergetycznych linii napowietrznych określone są w normie. Najwięcej linii napowietrznych zbudowanych jest z wykorzystaniem przewodów gołych, wykonanych z aluminium lub aluminium w połączeniu ze stalą (w celu zwiększenia wytrzymałości). Aktualnie coraz częściej buduje się linie napowietrzne izolowane na napięcie niskie i średnie.
Ł
Łączniki instalacyjne - aparaty umożliwiające wykonywanie czynności łączeniowych w obwodach instalacji elektrycznych. W instalacjach mieszkaniowych używa się łączników do załączania i wyłączania odbiorników oświetleniowych oraz innych urządzeń elektrycznych. Na ogół są to łączniki klawiszowe, o dużych, łatwych do manipulowania przyciskach klawiszowych w estetycznych obudowach, o kształtach i barwach, które łatwo dopasować do wystroju wnętrza.
M
Miejsce dostarczenia energii - należy przez to rozumieć punkt w sieci, do którego przedsiębiorstwo energetyczne dostarcza energię elektryczną, określony w umowie o przyłączenie, w umowie przesyłowej albo w umowie sprzedaży energii elektrycznej.
Moc bierna (Q) -moc, którą urządzenie elektryczne pobiera z sieci elektroenergetycznej i magazynuje w postaci energii pola elektrycznego i magnetycznego. Moc ta jest niezbędna do działania urządzeń takich jak: silnik elektryczny, transformator. Jednostką mocy biernej jest war (var).
Moc czynna (P) - moc, którą urządzenie pobiera z sieci elektroenergetycznej i przetwarza na energię mechaniczną, cieplną lub świetlną. Moc ta jest pobierana przez każde urządzenie w gospodarstwie domowym. Jednostką mocy czynnej jest wat (W).
Moc pobrana - największa 15-minutowa moc czynna pobrana z sieci w danym okresie rozliczeniowym.
Moc przyłączeniowa - należy przez to rozumieć moc czynną planowaną do pobierania lub wprowadzania do sieci, określoną w umowie o przyłączenie jako wartość maksymalną ze średnich wartości tej mocy w okresie 15 minut, służącą do zaprojektowania przyłącza.
Moc umowna - moc czynna pobierana lub wprowadzana do sieci, określona w umowie o świadczenie usług przesyłowych lub umowie sprzedaży energii, jako wartość maksymalna ze średnich wartości tej mocy w okresie 15 minut lub w przypadku, gdy urządzenia pomiarowe na to pozwalają w okresie 1 godziny.
N
Napięcie elektryczne (U) - jest różnicą potencjałów pomiędzy dwoma punktami w obwodzie elektrycznym. Wielkość ta wyrażana jest woltach (V). W instalacji jednofazowej napięcie ma wartość 230 V z pewnymi odchyleniami od tej wartości określonymi w taryfie. W instalacji trójfazowej napięcie 230 V występuje między przewodem fazowym a przewodem neutralnym, natomiast między każdym z przewodów fazowych (L1-L2,L1-L3,L2-L3) występuje napięcie 400 V.
Napięcie niskie (nn) - napięcie do 1000 V.
Napięcie średnie (SN) - napięcie wyższe od 1000 V i niższe od 110 000 V.
Napięcie najwyższe (NN) - napięcie powyżej 110 kV.
Napięcie wysokie (WN) - wszystkie napięcia wyższe od 1000 V.
O
Odbiorca - każdy, kto pobiera energię elektryczną na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym.
Odbiornik energii elektrycznej - urządzenie przeznaczone do przetwarzania energii elektrycznej w inną formę energii np. energię świetlną, cieplną, mechaniczną.
Ograniczniki przepięć - urządzenia do ochrony przeciwprzepięciowej, o rezystancji silnie malejącej przy wzroście napięcia, które po przeminięciu przepięcia przerywają przepływ prądu zwarcia doziemnego.
Okres rozliczeniowy - okres pomiędzy dwoma kolejnymi rozliczeniowymi odczytami wskazań układu pomiarowo-rozliczeniowego.
Opłata przesyłowa - opłata przesyłowa obejmuje koszty przesłania energii elektrycznej z elektrowni do odbiorcy. Opłata ta zawiera składnik stały i składnik zmienny. Składnik zmienny zależy od ilości zużytej energii. Składnik stały płacimy niezależnie od zużytej energii, ponieważ linie energetyczne i elektrownie są w stałej gotowości by energię wyprodukować i przesłać do odbiorcy.
P
Prąd elektryczny (I) - uporządkowany ruch swobodnych ładunków elektrycznych w środowisku przewodzącym, najczęściej w metalu. Ilość prądu płynącego w zamkniętym obwodzie elektrycznym określana jest natężeniem prądu i wyrażana w amperach (A). Prąd stały płynie przez przewodnik w jednym kierunku i ma stałą wartość, prąd przemienny zmienia swoją wartość oraz kierunek przepływu na przeciwny, ilość zmian uzależniona jest od jego częstotliwości.
Przekładnik - rodzaj transformatora służący do przetwarzania wielkości napięcia lub prądu w obwodzie pierwotnym na wielkości niższe w obwodzie wtórnym, w celu zasilenia przyrządów kontrolno-pomiarowych, obwodów sterowniczych lub zabezpieczeń.
Przewód fazowy - przewód będący w czasie normalnej pracy sieci pod napięciem, służący do przesyłu energii elektrycznej, oznaczany L1, L2, L3 na schematach elektrycznych i najczęściej wyróżniany kolorem brązowym, czarnym lub szarym izolacji w instalacji elektrycznej.
Przewód neutralny - przewód wyprowadzony z punktu zerowego transformatora, uczestniczący w przesyle energii elektrycznej, oznaczany symbolem N na schematach elektrycznych i wyróżniony kolorem niebieskim izolacji w instalacji elektrycznej.
Przewód ochronny - przewód uziemiony (połączony z ziemią), którym w normalnym stanie pracy nie płyną żadne prądy. Łączy się z nim dostępne części przewodzące urządzeń elektrycznych. Przewód jest elementem składowym układu ochrony ludzi i zwierząt przed porażeniem prądem elektrycznym. W przypadku uszkodzenia izolacji odbiornika, płynący przez przewód ochronny prąd spowoduje samoczynne wyłączenie zasilania uszkodzonego urządzenia. Oznaczany jest symbolem PE na schematach elektrycznych i wyróżniony kolorem zielono-żółtym izolacji w instalacji elektrycznej.
Przewód ochronno-neutralny - uziemiony przewód spełniający równocześnie funkcję przewodu ochronnego i neutralnego. Przewód jest elementem składowym układu ochrony przeciwporażeniowej w instalacjach elektrycznych nieposiadających odrębnego przewodu ochronnego. Oznaczany symbolem PEN na schematach elektrycznych i wyróżniony kolorem niebieskim izolacji w instalacji elektrycznej.
Przęsło - część linii napowietrznej, zawarta między sąsiednimi konstrukcjami wsporczymi (słupami).
Przyłącze - linia odgałęźna napowietrzna lub kablowa w sieci rozdzielczej zasilająca bezpośrednio instalację odbiorcy.
R
Rozdzielnia - jest to wyodrębniona część stacji elektroenergetycznej składająca się z urządzeń rozdzielczych i aparatury pomiarowej…przystosowanych do tego samego napięcia znamionowego oraz ustawionych w tych samych warunkach pracy wraz z urządzeniami pomocniczymi.
Rozpiętość przęsła - pozioma odległość między osiami sąsiednich słupów.
S
Sadź - osad śniegu lub lodu utworzony z ziarenek albo kryształków powstających wskutek nagłego zamarzania bardzo małych, przechłodzonych kropelek mgły. Tworzy się na przewodach linii elektroenergetycznych, drzewach i innych obiektach w temperaturze około
-5oC, przy zamgleniu i niezbyt silnym wietrze. W wyniku obciążenia linii sadzią może dojść do zerwania przewodów lub nawet złamania słupów energetycznych.
Sieć przesyłowa - stacje i linie elektroenergetyczne o najwyższym napięciu tj. 220 kV i 400 kV służące do przesyłu energii elektrycznej na duże odległości.
Sieć rozdzielcza - stacje i linie elektroenergetyczne przeznaczone do rozdziału energii elektrycznej o napięciu nie wyższym niż110 kV.
Stacja elektroenergetyczna - zespół urządzeń służących do rozdzielania albo przetwarzania i rozdzielania energii elektrycznej znajdujących się we wspólnym wydzielonym pomieszczeniu lub na ogrodzonym terenie albo umieszczony na konstrukcji wsporczej.
Styk ochronny - element gniazda wtyczkowego służący do połączenia urządzenia elektrycznego z przewodem ochronnym.
T
Taryfa - zbiór cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania obowiązujących w danym przedsiębiorstwie energetycznym, opracowywany co roku i zatwierdzany przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.
TPA - zasada swobodnego dostępu do sieci (ang. Third Party Access), dzięki której uprawnieni odbiorcy (obecnie wszystkie firmy, a po 1 lipca 2007r. również gospodarstwa domowe) mogą wybierać swojego sprzedawcę energii elektrycznej.
Transformator - urządzenie, w którym energia elektryczna jest przetwarzana za pośrednictwem pola elektrycznego, bez udziału ruchu mechanicznego. Służy do podnoszenia lub obniżenia napięcia i umożliwia przesyłanie energii elektrycznej do odbiorcy.
Transformator składa się z rdzenia wykonanego z pakietów blach ferromagnetycznych, na których nawinięte są uzwojenia (wtórne i pierwotne) z drutu miedzianego, a jego zasada działania oparta jest na zjawisku indukcji elektromagnetycznej.
U
Układ pomiarowo-rozliczeniowy - jest to układ składający się z licznika lub zespołu liczników energii elektrycznej w połączeniu z urządzeniami pomocniczymi (np. przekładniki prądowe, napięciowe i urządzenia sterujące) służący do pomiaru oraz rozliczeń pobieranej energii elektrycznej w danym punkcie układu elektroenergetycznego.
Umowa przyłączeniowa - umowa cywilno-prawna zawierana pomiędzy zakładem energetycznym, a podmiotem przyłączanym do sieci. Reguluje prawa i obowiązki stron w procesie przyłączania i stanowi podstawę do rozpoczęcia realizacji prac projektowych i budowlano-montażowych wymaganych przy przyłączaniu.
Usługa przesyłowa - usługa świadczona przez sprzedawcę energii elektrycznej obejmująca:
- przesyłanie i dystrybucję energii elektrycznej;
- utrzymanie ciągłości i niezawodności dostaw energii elektrycznej;
- prowadzenie rozliczeń dla podmiotów zgłaszających do realizacji operatorowi systemu rozdzielczego (sprzedawcy) zawarte umowy sprzedaży energii elektrycznej.
Uziemienie ochronne - dodatkowy środek ochrony przeciwporażeniowej polegający na metalicznym połączenie z ziemią dostępnych części urządzeń elektrycznych w celu skierowania prądu do ziemi w sytuacjach awaryjnych. Zapewnia ochronę ludzi i zwierząt przed porażeniem prądem elektrycznym.
W
Wewnętrzna linia zasilająca (WLZ) - linia przedlicznikowa łącząca instalację odbiorczą ze złączem bezpośrednio lub za pośrednictwem głównej rozdzielnicy.
Wyłącznik różnicowo-prądowy (PI) - samoczynny łącznik przeciwporażeniowy zapobiegający utrzymywaniu się niebezpiecznego napięcia względem ziemi na częściach przewodzących niebędących zwykle pod napięciem. Wyzwalacz wyłącznika zasilany jest z uzwojenia wtórnego przekładnika Ferrantiego, który obejmuje wszystkie fazy obwodu zasilanego, co powoduje, że suma prądów i strumieni magnetycznych w jego rdzeniu, jeśli nie płyną prądy ziemnozwarciowe w zasilanym obwodzie, jest równa zeru. Działa po wystąpieniu zwarcia doziemnego lub upływności przez izolację w chronionym obwodzie. Jest bardzo czuły, a jego działanie może następować już przy prądzie doziemnym od 30 miliamperów, a nawet mniej w specjalnych zastosowaniach, dzięki czemu chroni przed wystąpieniem groźnych porażeń.
Z
Zabezpieczenie przedlicznikowe - pierwsze zabezpieczenie przed układem pomiarowo -rozliczeniowym odbiorcy patrząc od strony zasilania, zaplombowane przez dostawcę energii elektrycznej.
Złącze instalacji elektrycznej - urządzenie elektroenergetyczne, w którym następuje połączenie wspólnej sieci elektrycznej o napięciu znamionowym 1 kV i niższym z instalacją odbiorczą bezpośrednio lub za pośrednictwem wewnętrznej linii zasilającej.
Zwarcie - połączenie dwóch lub więcej punktów obwodu elektrycznego o różnych potencjałach w tym ziemi przez niewielką oporność. Objawia się to przepływem prądu o bardzo dużej wartości, który w przypadku nie wyłączenia przez elementy zabezpieczające (np. bezpiecznik) może spowodować pożar lub całkowite zniszczenie odbiornika i instalacji.
Przy opracowaniu powyższego słownika korzystano z:
- Podręcznik dla technikum ,,Instalacje i urządzenia elektroenergetyczne" autor: Edward Musiał.
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2000r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców.
- Taryfa dla energii elektrycznej.
- Polskie normy.
- Przepisy budowy urządzeń elektroenergetycznych.
- Materiały własne.
